Een beetje stuurs zit hij tegenover me. ‘Ik weet ook niet precies waarover we het moeten hebben’, zegt hij en kijkt me aan. Hij vertelt een aantal dingen die gebeurd zijn de afgelopen tijd. Het klinkt alsof hij stappen heeft gezet die van waarde zijn. Ik benoem dat. Hij knikt. Dan valt het weer stil. Het is warm in de cel. De ventilator suist. Ik voel iets aan mij trekken.

Ik mocht recentelijk een gesprek faciliteren tussen 3 studenten (een groep van 19 representerend), en hun studieleider. De studenten voelden zich niet gezien, niet serieus genomen. Het gesprek daarover leek steeds onmogelijk. Het rommelde in de groep. Het woord Onveilig was gevallen. Op zijn minst was er boosheid, frustratie, verdriet. In een morsig lokaal zaten we om tafels besmeurd met verf. De stoelen kraakten. De zon scheen door de hoge ramen. 

​​‘Ik weet niet. Ik ben een beetje wiebelig’, zegt Menno, eenmaal gesetteld op de gele stoel. ‘Wiebelig’, herhaal ik. Hij denkt na. ‘Ja. Emotioneel wat labiel, misschien?’

Ik glimlach om het vraagteken dat in de lucht blijft hangen. Ik herken de onzekerheid die hoort bij ontwikkeling. Dingen zijn ineens anders. Is dat goed? Slecht? Sta ik nou stil of beweeg ik? Help! Hij formuleert voorzichtig, maar dat hij boos is spat aan alle kanten van hem af.

​‘Ik weet niet. Ik ben een beetje wiebelig’, zegt Menno, eenmaal gesetteld op de gele stoel. ‘Wiebelig’, herhaal ik. Hij denkt na. ‘Ja. Emotioneel wat labiel, misschien?’

Ik glimlach om het vraagteken dat in de lucht blijft hangen. Ik herken de onzekerheid die hoort bij ontwikkeling. Dingen zijn ineens anders. Is dat goed? Slecht? Sta ik nou stil of beweeg ik? Help! Hij formuleert voorzichtig, maar dat hij boos is spat aan alle kanten van hem af.

Gefrustreerd vertelt hij over zijn irritaties en schetst hij een aantal schijnbaar onbenullige voorvallen waarover hij bozer werd dan eigenlijk nodig. Vragen die hem gesteld werden, schoenen die op de verkeerde plek belandden, terwijl hij toch zo vaak…

Hoewel we moeten lachen om de voorbeelden voelen we ook hoe het schrijnt. Dat Menno zo boos wordt om de plek van de schoenen, gaat namelijk niet over die schoenen. ‘Welke boodschap krijg jij eigenlijk als die schoenen voor de zoveelste keer niet worden uitgetrokken bij de achterdeur?’ Er valt een lange stilte. Ik zie van alles voorbij trekken in Menno’s gezicht. Dan knikt hij. ‘Ja, dat ik verdomme wéér niet belangrijk genoeg ben om die kleine moeite voor te doen. En dat terwijl ik altijd ieders rotzooi opruim. Ik altijd alle rimpels voor anderen gladstrijk.’ De boosheid suist nu door de kleine ruimte.

De afgelopen jaren is Menno de stabiele basis geweest voor zijn kinderen. Dat was nodig, want zijn ex kon dat allesbehalve zijn. Dus Menno vormde het thuis en bewoog - om zijn kinderen te beschermen - om de grillen van hun moeder heen. Nu ook op zijn werk zijn leidinggevende het laat liggen wordt Menno zich langzaam bewust van het voortdurende beroep op hem: ruim jij het op? Regel jij het? Maar Menno is moe. En het is niet zijn taak. Hij is het ook gewoon zat. ‘Waarom ben ik altijd degene die…?’

‘Wat kostte het jou om je kinderen die veilige haven te geven?’ vraag ik. Eerst kijkt hij me vragend aan, dan zie ik dat hij knikt, haast berustend en beseft: ‘voor wat ik nodig had, of voor wat ik wilde was nooit plek’. ‘Ken je dat ook uit andere periodes in je leven?’ Hij lacht, schamper. Het beeld is snel geschetst: Menno heeft als jonge jongen niet geleerd om aan te geven wat hij wel en niet wil; hij leerde zich te schikken, te manoeuvreren om de wensen en emoties van anderen heen.

Je kunnen schikken is een fantastische kwaliteit. Het heeft de kinderen van Menno een stevige basis gegeven. Vaak is je schikken echter niet nodig. Sterker nog: het breekt Menno de laatste tijd op: doordat hij nooit aangeeft wat hij wel of niet wil, is het beroep dat op hem gedaan wordt eindeloos. Gehoor moeten geven aan dat eindeloze beroep, zorgt er voor dat hij steeds verder weg beweegt van wat eigenlijk van belang is voor hem.
We onderzoeken op welke andere manieren Menno zou kunnen reageren op rondslingerende schoenen thuis en rondslingerende verantwoordelijkheden op het werk. Tussendoor popt de boosheid zo nu en dan op. ‘Goed’ zeg ik dan. ‘Wees maar boos.’ Het verbaast hem. ‘Is het niet kleinzerig en pietluttig om hierover boos te zijn?’ Ook over dat oordeel is gelukkig twijfel. En eigenlijk weet Menno het antwoord wel… oprechte boosheid is nooit kleinzerig of pietluttig. Boos zijn geeft ons de kracht om te beschermen wat voor ons van waarde is; om te stoppen wat je niet langer wilt. Boosheid kun je benutten.

Onderweg naar buiten zien we hoe het bokskussen nog onbewogen aan de deur hangt. ‘Hij blijft gewoon hangen hoor’, zeg ik. ‘Misschien volgende keer. Vandaag gaat de boosheid mee naar huis.’

Disclaimer
De naam van de client in deze tekst is om privacy redenen gefingeerd. De tekst is gebaseerd op een daadwerkelijk gesprek, maar aangepast met het oog op de leesbaarheid. ​

'…dus dat is was een heel grote teleurstelling.’ Kalle fronst en knikt. Hij wilde een opdracht heel graag, moest door een procedure heen en is het niet geworden.
Er valt een stilte. Bij Kalle hoef ik meestal niet veel meer te doen dan luisteren en wachten. In de vertraging van ons gesprek legt hij de verbindingen.
‘Maar’, mijmert hij dan ook na een korte stilte: ‘het is ook OK dat ik het niet geworden ben. Ja. Gek is dat. Het is echt prima.’ Hij glimlacht. Tegelijk wellen er tranen op in zijn ogen...

​‘En dit’, hij wijst er naar, ‘gaat eigenlijk ergens anders over...’ Ik trek mijn wenkbrauwen op en wacht. ‘Ja, dat is toch weer…. dat gemis. Even leek het toch alsof… die verbinding, die erkenning… als ik het geworden zou zijn, dan zou ik misschien eindelijk helemaal…’ Kalle maakt geen zin af. Het is te pijnlijk te benoemen om welke gemis het gaat. En dat terwijl we dat bijna allemaal kennen: het gemis je daadwerkelijk gezien te weten, zoals je bent en daarmee goed genoeg. ‘Maar dus toch niet’ vervolgt  Kalle. Toch weer die afwijzing. Toch weer die: zie je wel, ik ben het niet waard. Dat is het.’ Een traan druipt nu langs zijn kin en valt op zijn schoot. Hij kijkt naar de grond, sluit zich af, trekt zich terug. Hij zucht.
 
Dan ineens kijkt hij me weer aan, met een heldere blik. ‘Maar ik ben het dus wel écht aangegaan. Ik ben er helemaal voor gegaan. Dat was eng,  écht eng. Maar ik heb het gedaan.’ Ik voel hoe de energie weer gaat stromen, in en om hem heen. Het niet waard zijn is een oud gevoel voor Kalle. Een gevoel dat er in het hier-en-nu vaak voor zorgt dat hij zich afschermt voor die mogelijke afwijzing, zich aanpast, of verhardt. Kalle weet dat inmiddels van zichzelf en was zo dapper dat in deze procedure niet te doen. De kracht daarvan is groot.
 
‘Het verlies heeft je veel gebracht’, zeg ik. Hij knikt, vol overtuiging.
‘Ja. Echt. Ik heb ook zin om nu weer verder te gaan. Juist omdat ik zó mezelf bleef en er zó vol ben ingegaan, zie ik nu heel helder wat ik wil. En dat het goed is. Dus ik ga er gewoon mee door. Toch? Ja!’
‘Zo’,  zeg ik.
‘Ja’, zegt hij.
 
Verlies en overwinning gaan hand in hand, net als het hier-en-nu en het toen-en-daar. Kalle heeft zich lange tijd niet helemaal laten zien - zonder het te weten – in een poging om juist wel gezien te worden. Hij rouwt kort omdat hij nu de opdracht die hij zo graag wilde niet gekregen heeft. Tegelijk ziet hij de waarde van het solliciteerproces: hij staat steviger, hij heeft een belangwekkende ervaring opgedaan.  Hij rouwt dieper om oud gemis van zijn ouders in een bepaalde fase van zijn leven. Door ook dat verdriet toe te laten, kan hij het aanpassen dat daar een gevolg van was, loslaten. En maakt hij gebruik van zijn volle potentie.
 
De erkenning van verlies, oud én nieuw geeft ruimte voor de betekenis of de waarde er van. De verbindings- of hechtingscirkel (Veenbaas & Weisfeld, geïnspireerd op Kohlrieser) laat krachtig zien hoe verlies enerzijds kan zorgen voor verstarring en afsluiting en anderzijds juist voor en groei en contact.
 
Kalle beweegt in ons gesprek van de binnencirkel naar de buitencirkel. Er komt nieuwe beweging in zijn leven en in zijn lijf stroomt het. De tranen symboliseren die stroming, die minstens even pijnlijk, als krachtig en vol leven is …
 
© De Kleine Professor, mei 2023
 
Disclaimer
De naam van de client in deze tekst is om privacy redenen gefingeerd. De tekst is gebaseerd op een daadwerkelijk gesprek, maar aangepast met het oog op de leesbaarheid. 

En hoe speelt dit op je werk, denk je? Hebe denkt na. Ze vertelde net hoe het haar de afgelopen weken lukt om meer plezier te hebben in de dag, dingen te doen die ze leuk en uitdagend vindt, in plaats van steeds bezig te zijn met alle taakjes die ze nog moet doen. Ze straalt terwijl ze vertelt over de stappen die ze heeft gezet, de avond met iets te veel wijn en de afwas die gewoon is blijven staan

‘Grappig, zegt ze. Het gaat eigenlijk heel goed op mijn werk. Ik vind het fijn, ik krijg veel complimenten…’ Ze valt even stil. Voelt ze, net als ik, dat ze iets achterwege laat? ‘Ik merk wel dat ik het vaak moeilijk vind om te focussen op langere projecten, of op taken die ik lastig vind. Ik laat me dan afleiden, door e-mails of taakjes die snel te fixen zijn. Terwijl ik eigenlijk juist voor mijn huidige baan heb gekozen vanwege de uitdaging van ingewikkelder projecten.’
 
‘Wat geven de e-mails, of de kleinere taakjes je?’, vraag ik, denkend aan wat ze eerder vertelde over haar vriend; hoe ze soms verleid wordt om uit het contact te stappen, door na te denken over een lekkere maaltijd voor hem, wanneer de nabijheid juist zo fijn is. Hebe glimlacht.
‘Ja, iets aftikken. Succes boeken, het regelen.’
‘Adrenaline?’ vraag ik. Ze knikt. ‘Erkenning misschien ook?’
‘Ja, zeker. Het is lekker om iets snel te kunnen doen, of even te presteren en daar dan complimenten voor te krijgen.’ Weer denkt ze na. ‘Maar het frustreert me daarna eigenlijk ook meteen, omdat ik dan in het grotere project niet heb gedaan wat ik wilde of wat ik eigenlijk kan.
 
Hebes vader overleed toen ze heel jong was. Haar moeder werkte hard om in haar eentje het gezin te onderhouden. Hebe en haar zus moesten helpen; taakjes doen thuis, verantwoordelijkheden op zich nemen. Hebe is gewend geraakt aan complimenten voor wat ze heeft gedaan.
‘Was dat ook zo op andere plekken?’ vraag ik.
‘Oh ja’,  knikt ze. ‘Op school ging het altijd alleen maar over hoe hoog mijn cijfers waren. En bij de sportclub hoorde ik alleen iets als ik gewonnen had.’
 
Zo is Hebe heel goed geworden in taakjes doen en in presteren. Maar: er zit een schaduwzijde aan deze kwaliteit, en ook een gemis. In complexere en langere projecten - wanneer het langer duurt tot er complimenten komen, of tijdens diepere gesprekken met haar vriend - voorbij het dingen (goed) doen, wordt Hebe onrustig. Ze mist de opkikker van de directe erkenning van het snel gefixte klusje. Ze mist de kick van de netjes en efficiënt opgeruimde vaat. En wanneer de korte termijn beloning op zich laat wachten, slaat - onbewust - de twijfel toe. Ben ik wel goed genoeg? Doe ik er eigenlijk wel toe?
 
Achter de onrust die Hebe voelt wanneer ze niet regelmatig wordt gecomplimenteerd op wat ze doet, gaat angst schuil. Angst voor die boodschap: je bént niet goed genoeg. Je bént niets waard. En daarmee houdt zij zichzelf gevangen: door vooral veel te doen, waardoor ze weg beweegt van de complexere opdracht of van het mogelijk werkelijk gezien worden door haar vriend - blijft ze alleen maar gecomplimenteerd worden op doen. En daarmee ontneemt ze zichzelf de mogelijkheid gezien en dus erkend te worden voor wie ze werkelijk is.
 
Ze verstilt, wanneer we tot deze conclusie komen. ‘Hebe?’ probeer ik haar terug in het nu te verleiden. ‘Ja’, zegt ze. Ze blijft in de leegte staren.
‘Hebe?’ Ze maakt oogcontact. Er ligt een traan op de rand van haar ooglid, te wachten tot hij naar  beneden mag rollen. Als ze knikt rolt hij razendsnel naar omlaag, haast bang om betrapt te worden.
‘Fijn dat je er bent’, zeg ik.
‘Ja’. Zegt ze. Ze glimlacht en neemt een diepe ademteug.
‘Ja. Fijn dat ik er ben.’ 

© De Kleine Professor, maart 2023
 
Disclaimer
De naam van de client in deze tekst is om privacy redenen gefingeerd. De tekst is gebaseerd op een daadwerkelijk gesprek, maar aangepast met het oog op de leesbaarheid. 
 
 Toelichting: Strooks
Het ‘gebrek aan focus’ dat Hebe beschrijft is in feite een gebrek aan erkenning, een gemis aan ‘strooks’ de vernederlandsing van het Engelse woord Strook, dat zowel een streling of een aai betekent als een klap of een aanval.
Een strook, die dus zowel positief (de aai) kan zijn als negatief (de klap) wordt omschreven als ‘de eenheid van erkenning’. Erkenning is een basale behoefte van ieder mens, strooks heb je nodig. Maar er zijn verschillende soorten strooks: voorwaardelijke (wat zie je er leuk uit, wat heb je je werk goed gedaan) en onvoorwaardelijke (wat fijn dat je er bent, ik zie je graag). Hebe heeft, net als wij allen een diepe behoefte aan positieve onvoorwaardelijke strooks: positieve erkenning voor wie we zijn. Maar, door de situatie waarin ze is opgegroeid, durft ze er niet helemaal op te vertrouwen dat ze die ook zal krijgen. Daarom probeert ze haar verlagen naar onvoorwaardelijke strooks te vullen met voorwaardelijke. Daar werkt ze hard voor. En, langzaam, loopt ze daar op leeg…

​Veel buikpijn had ik als kind. En hoofdpijn trouwens ook. Geen idee waarom. Nu ik er op terugkijk was er met mijn buik niks aan de hand. Ook mijn hoofd functioneerde prima.  Ik kreeg ‘last’ als er iets speelde; in huis, als mijn moeder niet goed in haar vel zat, of er druk stond op het gezin. Op school, wanneer er strijd was in de klas. Mijn lichaam ging bij voorbaat al op slot. Toen nam ik alleen nog maar de fysieke reactie waar; ...

...de buikpijn, de druk op mijn kop. Ik was mij niet bewust van de spanning of de emotie die die reactie veroorzaakte.
 
Nog altijd krijg ik hoofdpijn van groepen, of verstijft mijn motoriek als er ‘iets’ speelt bij een ander.
Is er weerstand in een groep? Ik verkramp en wordt onzeker. Ik heb allerlei (niet al te behulpzame) meningen over mijzelf als docent, er ontstaat een soort mist in mijn kop en mijn natuurlijke sjeu verdwijnt als sneeuw voor de zon. Verhulde boosheid in een client? Ik zal wel iets niet goed hebben gedaan. Mijn lijf zet zich schrap om de klappen op te vangen.
 
Inmiddels weet ik mijn fysieke reacties te duiden als signaal en kan ik mij afvragen wat de oorzaak er van is. En inmiddels heb ik geleerd dat velen met mij gevoelig zijn voor andermans emoties, druk, spanning, stress. En daar op reageren. Vaak op een manier die de ‘onderstroom’ juist versterkt; de één trekt zich terug, als er iets spannends is, de ander voelt zich daardoor afgewezen, ervaart boosheid en roept iets stelliger, met alle gevolgen van dien voor de één. In een groep denkt de derde denkt dat je in deze groep hard moet schreeuwen om gehoord te worden, enzovoort. De groep raakt in verwarring, de kracht van de onderstroom groeit en niemand voelt zich nog op zijn plek.
Hoe vaak zijn wij - ben ik - eigenlijk speelbal van andermans emotie?
 
Inmiddels benoem ik, vaak met het lood in mijn schoenen, bijna dwangmatig diep ademhalend, wat ik waarneem. ‘Ik merk dat ik een beetje buikpijn krijg. Kan het kloppen dat er weerstand is?’ Of: ‘Ik geloof dat ik boosheid voel. Kan dat kloppen?’ Diepe angst huist er in mij. Wat zullen ze wel niet van me denken? Wat als het onzin is?
Maar het is nooit onzin. Nooit. Want wat ik voel, wat jij voelt, is altijd waar. Ik kan me vergissen in de vorm, de reden, de oorzaak - natuurlijk. Maar mijn gevoel is altijd waar en het helpt als ik dat uitspreek, op tafel leg, erken. Zodat ik, zodat wij er naar kunnen kijken. 
 
Een belangwekkend schrijver leerde mij ooit (ik ben niet religieus opgevoed en daar maakte hij slim gebruik van) dat de eerste woorden van de bijbel zijn: In den beginne was het woord. Dat zijn natuurlijk niet voor niets de eerste woorden (zei hij): pas als iets een woord heeft, ís het er echt. Kun je een vogel op een boom wezenlijk waarnemen als er geen woord voor is? Hierover kun je natuurlijk lange discussies voeren (veel taal). Ik herken vooral dat iets een naam geven een daad van erkenning is. Als je iets erkent, kan het bestaan. En pas als iets bestaat kun je er iets mee doen. Of: pas als iets er is, bestaansrecht heeft, kun je het loslaten.
Als ik als kind geweten had waar mijn buikpijn vandaan kwam, had ik misschien de leraar kunnen vragen of ze me wilde helpen met de onderhuidse ruzies in de klas.
 
Inmiddels is het mijn werk geworden om mijn eigen en andermans onderstroom te her- en erkennen en - als het past - op tafel te krijgen. Nu ben ik dankbaar voor mijn voelend vermogen, de signalen die mijn lijf mij geeft en voor de de taal die erkent wat er is.
 
Wat speelt er in jouw onderstroom? Durf jij het een woord te geven? 

​
© De Kleine Professor, december 2021

Het is tijd om de belofte van mijn ondertitel eens in te lossen; iets over mijzelf te schrijven. Ik ben niet zomaar docent, trainer en coach geworden – ik leg de aandacht graag bij de ander. Maar toen ik eenmaal leerde mijn eigen kwetsbaarheid toe te staan, werd ik aanzienlijk beter in mijn werk. Bij deze.
 
‘Ik noem dat groeipijn’ , zegt de buurvrouw, terwijl ze mijn headset terug op tafel legt, haar baby op de arm. ‘ Fijne headset trouwens, bedankt!’ We glimlachen, herkennen elkaars situatie: werk, kinderen, even dit even dat. Ik zit aan tafel achter de laptop. Het eten staat al vast op het vuur. Heel even valt het stil, ik kijk haar vragend aan.

‘Nou, dat je jezelf hoort zeggen: ja het gaat eigenlijk heel goed. En dat dat ook klopt. En dat het toch niet lekker zit. Dat’ Ze heeft scherp geluisterd naar mijn antwoord op haar ‘hoe is het?’
 
Later op de fiets, haastend om op tijd op het schoolplein te zijn, denk ik er nog eens over na: Groeipijn. Wat een mooi woord eigenlijk. Als je groeit, dan is er ook iets wat niet langer past, wat te krap gaat zitten en je beperkt in je bewegingsvrijheid. Ik denk aan hoe een slang uit zijn eigen vel kruipt. En dan aan ‘de oude jas die je aflegt’. Het kost iets om te groeien. Je neemt in je groei ook afscheid, laat iets achter waar je je veilig en thuis bij waande.
 
Het doet zeer wanneer ik constateer dat ik voor de derde keer een overleg mis. Heb ik het dan niet goed opgeschreven? Is het niet aan mij doorgegeven? Ik ken mijzelf zo niet. Ik ben er. Ik kom op tijd. Ik doe mijn werk goed. Zo is het toch? Maar de laatste tijd gaat het anders. Ik mis afspraken, heb mijn werk niet altijd helemaal af zoals ik ooit vond dat moest, ik kom zelfs wel eens te laat. We eten trouwens ook best vaak friet de laatste tijd. En de was puilt uit de wasmand. Wie is die vrouw, vraag ik me af. Die slons, die ongeorganiseerde… stop.
 
Dat weggetje ken ik maar al te goed. Ik weet waar het me brengt.
 
Ben ik OK met deze nieuwe ongeregeldheid, die - als ik er echt naar kijk - best meevalt? Kan ik ook enigszins neutraal kijken naar die nieuwe jas, die nog te nieuw is om al echt lekker te zitten? Ik heb hem zelf uitgekozen… Kan ik blij te zijn met de strakke agenda, die zich nog niet om de nieuwe situatie heeft weten te plooien? Kan ik de volle wasmand zien als het bewijs van mijn ontwikkeling, van de weg naar de nieuwe balans? De kinderen zingen een liedje op de fiets en zeuren om een ijsje. Ze voelen het feilloos wanneer als ik week ben.
 
Vlak voor de deur kom ik de buurvrouw weer tegen. Haar baby ligt in de wagen. Ik kijk even naar hem, zo kalm en tevreden in slaap. Binnen een jaar zal hij in omvang verdubbeld zijn... Ik kijk weer naar de buurvrouw. ‘Koffietje?’
Binnen klap ik de laptop dicht en draai het gasfornuis uit. Het is goed zo. Tijd om te vieren. Vanavond eten we friet.
 
© De Kleine Professor, augustus 2021
Met dank aan De Buurvrouw en De Frietboer.
 
Toelichting:
Vaak vinden we onszelf best OK, maar dan wel onder bepaalde voorwaarden. Ik bijvoorbeeld ben redelijk OK. Tenminste, áls ik op tijd ben, mijn werk goed voorbereid, altijd goed luister, maar ook: áls ik gezond kook voor mijn kinderen, mentaal beschikbaar ben wanneer we samen thuis zijn en ga zo nog maar even door. Als ik voor mezelf een lijst opstel met waar ik allemaal aan moet voldoen om goed genoeg te zijn, moet ik er bijna om lachen. De lijst is lang en bevat bovendien grotendeels onmeetbaar geformuleerde eisen. Belachelijk. Maar minstens even schrijnend eigenlijk. Wanneer ben ik eigenlijk écht OK?
Het voorwaardelijk OK zijn hoort - binnen de Transactionele analyse - in het Miniscript: het innerlijk proces dat zich met regelmaat onbewust of semi-bewust afspeelt in je eigen kop en waardoor de vaak uitkomt bij je 'favoriete' Zie-je-wel. Zie je wel: ik ben geen betrouwbare docent. Daarom werk ik er ook zo hard voor... Zie je wel, ik ben niet echt betrokken als moeder. De Zie je wel brengt je op een plek in jezelf waar je alles behalve OK bent.
 
Het negatief miniscript trekt je een neerwaartse spiraal in. Maar is een uitweg! En natuurlijk lijkt die eenvoudiger dan ze is... Wees je bewust van de voorwaardelijkheid van je OK-zijn en maak een nieuwe keuze. Ik ben OK. Ook als ik een afspraak mis. Ik ben ook OK als ik te laat kom. En bovenal: ik ben ook OK wanneer we vaker dan ooit naar de frietboer gaan.

Energiek ziet ze er uit. ‘Oooh, maar het gáát ook wel goed hoor’, zegt ze. ‘Kijk, wij hebben het natuurlijk heel goed. We hebben alles en vooral hebben we elkaar.’
Vier kinderen hebben ze en ze werken allebei fulltime.
‘Minder werken?’ Haar ogen staan fel. ‘Ja, natuurlijk mag dat. Maar weten ze ook wat dat betekent? 

Ja, ik mag het niet zeggen, dat weet ik wel, maar minder werken, betekent méér zorgen. Ammehoela. Ik ben blij als ik om 13 uur de werkkamer in kan! En zouden ze dat óóit tegen een man zeggen je kan toch minder gaan werken? Ze hebben geen idee wat het betekent: de kinderen de hele dag thuis. Maar goed, ik mag niet zeuren. Ik wil ook niet zeuren. Maar ik vóél me wel een zeikerd. Zo’n zeikwijf. Zo voel ik me, met hun je mag ook wel minder gaan werken.’
 
‘Je bent boos’, stel ik vast.
‘Ja!’ zegt ze. Ze veert nog net niet op uit haar stoel.
‘Ja.’ Zeg ik. Ze zakt weer terug en kijkt me weifelend aan. ‘Ja?’
‘Ja’, zeg ik. ‘Natuurlijk ben je boos.’
‘Ja. Toch? Ja. Ja, vind je dat natuurlijk?’ Ze kijkt naar buiten en haalt adem.
Ze is woedend, denk ik. Maar: mag dat? 
​
​In het Drowning person diagram van Adrianne Lee kun je zien hoe hard je soms moet werken om jezelf OK te houden. Wat niet mag (of dat nu logisch is, of niet) trekt je naar beneden en geeft je een niet-OK gevoel. Masja mag niet boos zijn. Ze mag niet zeiken. Oftewel, ze geeft zichzelf geen ruimte om te ervaren wat deze lockdown werkelijk met haar doet. Als ze de boosheid toelaat, voelt ze zich niet OK - een zeikwijf. Om dat niet te hoeven voelen werkt ze hard; ze managet, regelt, zorgt dat alles blijft lopen als altijd: allemaal een schone onderbroek, iedereen op tijd bij de sport, thuiswerk af, gezond eten, op tijd aan de wandel, minimaal een half uur per dag. Ze pompt de ballonnen op, die haar hoofd boven de waterlijn houden. Terwijl ze vertelt hoe haar dagen er uit zien, voel ik haar stress in mijn lijf. 

Echt OK ben je niet in dit model. Je bent voorwaardelijk OK; pas áls je zorgt, sterk bent, het regelt, dan ben je OK. Maar wanneer is dat? Wanneer is het genoeg? En door de trekkracht van dat wat je van jezelf niet mag, moet er steeds méér lucht die ballonnen in, om niet te verdrinken in je eigen niet-Ok. Voer voor een burn-out. Zeker wanneer je 4 kinderen fulltime thuis zijn én je zelf fulltime werkt. Maar wat dan? Er zijn veel mensen boos, momenteel. Hoe ga je daar mee om? Wat heb je er aan? Wat moet je er mee?
 
‘Zullen we even kijken naar je boosheid?’ Vraag ik Masja. Ze haalt diep adem. Sluit haar ogen. En zucht. ‘Tja, boos.’ Er valt een lange stilte. ‘Ik ben dat niet, hoor. We doen het hartstikke goed met elkaar.’ Ik knik. Dat is ook zo. Wow, wat doen jullie het fantastisch. Godsamme, met al die ballen in de lucht en al zo lang.
 
Toevallig leidde mijn supervisor mij een paar dagen eerder liefdevol naar mijn eigen boosheid. Het was louterend om er aan herinnerd te worden dat boos zijn, de boosheid toelaten iets heel anders is dan boos doen. Het luchtte me op te erkennen dat ik boos ben - zelfs al kan ik daar ogenschijnlijk niet zo veel mee. De dagen daarna kon ik ontspannener de dag door en was er weer meer ruimte voor empathie. Het hielp me bij het zien van de boosheid van Masja en het deed me beter begrijpen dat ze niet boos wíl zijn, mág zijn. Kán zijn. Ik ben bang dat ik iets kapot maak als ik boos ben. Masja vindt zichzelf een zeikwijf.
Ik maak niets kapot. (Ik maak ruimte!) Masja zeikt niet. (Ze begrenst!) We erkennen dat de situatie waarin we zitten iets met ons doet. Die erkenning laat ons iets milder kijken, naar onszelf én naar de ander.

​Ik glimlach naar Masja, terwijl ze weg beweegt van haar boosheid. Ik ben trots op deze vrouw. Wat kan ze fantastisch boos zijn. Wat een power.
 
© De Kleine Professor, februari 2021

‘Er is die onderstroom’, zegt ze. ‘Dat gevoel van onrust, onvrede, boosheid soms.’ Het is een stroom die ze kent, maar die nu zoveel sterker lijkt te trekken. Zachte stemmetjes, ergens op de achtergrond. Als we stil zijn blijkt het een heel koor.
Eerst klinkt er twijfel: Doe ik het wel goed? Neem ik het wel serieus? Kan ik niet beter, harder, meer? Maar hoe langer we luisteren, hoe lelijker de boodschap wordt: Zie je wel. Je bent ook niks waard. Wat heeft het nou voor zin? Je kan wel doorgaan, je kan wel blijven doen alsof, maar wat voeg jij nou toe?
 
‘En?’ Vraag ik. Wat gebeurt er dan? ‘Dan hééft het ook allemaal geen zin’, zegt ze. ‘Dan kan ik net zo goed…’ en ze somt op hoe de trekkracht bepaalt wat ze doet: op de bank blijven zitten tot ver voorbij middernacht en ‘vreten’. De onderstroom verleidt tot precies dát denken, dát voelen en dát doen waardoor de stroom bevestigd wordt en groeit. Te laat naar bed gaan, niet meer voor jezelf zorgen, je terugtrekken. In je hol, waar de stemmetjes steeds luider klinken, de stroom je steeds verder naar beneden trekt. En zo komt het hoog te zitten. De tranen, de wanhoop.
 
‘Als overal de deuren dichtgaan’, zegt Maroesja zacht, ‘dan moet ik ook dicht. Dan moet ik ook op slot.’ De tranen stromen weer over haar wangen. Op slot moeten is een gevoel dat Maroesja kent van lang voor deze lockdown.
 
Na een tijdje haalt ze adem en knikt. ‘Dat dus’. Lichter lijkt ze, nu we de stemmen uit de onderstroom hebben laten spreken. De trekkracht minder krachtig, de deuren op een voorzichtige kier.
‘Wat heb je eigenlijk nodig?’ vraag ik. En het is niet moeilijk voor haar om te weten wat ze moet doen. ‘Denk je dat je dat kunt?’ vraag ik? Ze stelt zich voor hoe ze haar vriend vraagt om haar even vast te houden en knikt dan. ‘Ja’, zegt ze. ‘Dat kan ik.’
Ze glimlacht.
 
 © De Kleine Professor, december 2020
 
Disclaimer
De naam van de client in deze tekst is om privacy redenen gefingeerd. De tekst is gebaseerd op een daadwerkelijk gesprek, maar aangepast met het oog op de leesbaarheid. 
 
Toelichting
Onder druk, stress of veranderingen spelen onze oude thema’s op. Je hoeft geen direct duidbare last te hebben van de Corona-omstandigheden, om toch te worden teruggeworpen op oude overtuigingen en patronen in denken, voelen en doen. Kleine veranderingen zorgen soms al voor een sterke trekkracht. Je verliest zin en motivatie, trekt je meer terug dan echt fijn is, of voelt je opgejaagd en gestrestst. Niet naar je werk kunnen, de kinderen fulltime thuis, de onzekerheid die alle regels met zich meebrengen; cognitief kun je er misschien prima mee omgaan. Maar psychisch en emotioneel gebeurt er met veel mensen wat ook met  Maroesja gebeurt.
 
Wanneer je je bewust wordt van onbewuste of semi-bewuste krachten, kun je er naar kijken en zien dat ze niet reëel zijn. Durf jij te luisteren naar wat de onderstroom je vertelt? Heb jij het lef uit de selffulfilling prophecy te stappen? Lukt het jou te openen terwijl alles om je heen op slot gaat? Soms is het maar een hele kleine stap, al is hij radicaal de andere kant op….
​

Het belangrijkste thema van Edra ligt al snel op tafel: de lat ligt hoog. Te hoog. Het slaat hem dood, hij durft bijna niet eens meer aan dingen te beginnen. Halen zal hij die lat niet, dat weet hij al lang, dus waarom al die moeite doen, waarom die confrontatie  opzoeken? Hij probeert nog om geen mislukkeling te zijn, maar 

feitelijk voelt hij zich voortdurend zo. ​

We brengen in beeld wat er allemaal meespeelt, maken een uitstapje naar de bron van zijn hoge lat en onderzoeken hoe het werkt. De flap komt vol te staan aan de hand van  voorbeelden uit zijn alledaagse leven, de sessie vult zich als vanzelf. Het gaat goed!
 
Iets in mij borrelt, onrust welt in mij op. Ik kijk op de klok. De tijd raast. Zijn we aan het doen wat we moeten doen? Ik kijk Edra aan en vraag:
‘Vind je dat het goed gaat, dit gesprek?’
Hij kijkt me aan, verstoord, denkt even na en knikt weifelend. ‘Ja. Ik vind het wel fijn zo…’
‘We hadden een paar dingen afgesproken te doen, dat gaan we niet redden. Wat vind je daar van?’ 
 
Edra valt stil. Hij maakt een paar halve zinnen. Valt weer stil. Kleine beweginkjes in zijn gezicht zie ik. Zijn voet begint licht te wippen in de lucht.
‘Nee,’ zegt hij dan. ‘Nou. Ja. Ik weet het niet. Laten we maar gewoon doorgaan zo. Ja. Ja, het gaat toch goed? Of vind jij van niet?’
Ik slik.
 
‘Is dit wat je kent?’ vraag ik. ‘Het gevoel dat je nu hebt?’
Hij kijkt mij aan. Ik zie dat het hem raakt.
‘Ja, zegt hij en knikt. ‘Dit is het.’ Zijn been stopt met wippen. Zijn gezicht ontspant.
‘Doordat jij die vraag stelt is er ineens een verwachting. Moet ik ergens aan voldoen.’
‘En dan?’ vraag ik.
‘Tja. Dan kan ik dat niet.’
Ik voel de pijn van zijn mislukkeling zijn. We zwijgen.
 
En nu? vraag ik.
‘Ik weet het niet.’
‘wat zou je willen?’
‘Ik weet het niet.’
‘Is dat waar?’
‘Wat bedoel je?’
‘Hoe zou het zijn als je je eens echt afvraagt wat je zelf wilt, nu?
Er valt een lange stilte.
‘Dan word ik bang’, zegt hij dan en kijkt naar de grond. Lang.
 
In het kwartier dat ons rest kijken we naar die angst. En naar het verdriet dat daar onder verscholen ligt. En hoewel dat moeilijk is belanden we weer in een flow. Eenzelfde stroom als net, maar toch anders. Nu zijn de angst en het niet weten onderdeel.  
Eerder sprak ik met het hoofd van Edra, dat probeerde te voldoen aan onuitgesproken verwachtingen. Nu spreek ik met de hele Edra, zoals hij op dit moment is.
 
Helder en daadkrachtig sluit hij de sessie af. Het is genoeg voor vandaag. Over zoveel weken komt hij weer. Ik glimlach. ‘Wat weet je goed wat je wil.’ Hij knikt.

© De Kleine Professor, oktober 2020
 
Disclaimer
De naam van de client in deze tekst is om privacy redenen gefingeerd. De tekst is gebaseerd op een daadwerkelijk gesprek, maar aangepast met het oog op de leesbaarheid.
 
Toelichting
Edra miskent zijn eigen behoefte: hij besteed te weinig aandacht aan wat hij zelf werkelijk wil en nodig heeft. Daar zijn allerlei goede redenen voor, zowel in het verleden als in het nu. Maar feit is, dat hij zich daardoor vaker dan hem lief is laat leiden door externe verwachtingen; van anderen of door hemzelf verzonnen.
Miskenning is een prachtig woord. Mis-kennen. Je weet het wel, maar erkent het niet, of gebruikt het verkeerd, of plaatst het in het verkeerde kader.
Voor mislukken geldt het zelfde: je lukt wel: maar niet in dat wat je van plan was…
 
Zodra Edra contact durft te maken met wat hij wil en nodig heeft komt er een heldere en duidelijke kracht omhoog. Daar is geen sprake van mislukken. Daar is sprake van een enorme flow.  
Wat houdt Edra in stand met de hoge lat die hij zichzelf oplegt?  Zijn eigen mislukken en dus zijn eigen niet hoeven volgen wat voor hem werkelijk van waarde is. En dat is – hoe destructief ook – ergens veilig. Mislukt weet hij wie hij is. Maar wat als hij werkelijk in de flow komt? Edra kent die flow natuurlijk wel. En hij verlangt er hartstochtelijk naar. En zoals vaker; waar we het diepst naar verlangen zijn we ook het meest bang voor.
​Heb jij het lef?